محمداکرم حسین بر

خدا را هزاران مرتبه شاكريم كه بالاخره پس از 26 سال چشم انتظاري دانشجويان بلوچ اين دانشگاه ، تلاش و پشتكار خستگي ناپذير عده اي از دوستان علاقمند به فرهنگ و ادب به بار نشست و «استون» براي حفظ و صيانت از فرهنگ و ادب ، زنده نگه داشتن ميراث كهن ، هويت تاريخي و زبان باستاني بلوچ گام به عرصه فعاليت نهاد و باز صدهزار مرتبه سپاسگذاريم خداوند منان را كه اين حركت هر چند ناچيز مقبول خوانندگان و دوستداران فرهنگ و ادب قرار گرفت و توانست در حد توان خود رضايت خاطر آنان را برآورده سازد و اين ذوق و شوق ايشان بود كه انگيزه ما را براي ادامه اين كار دوچندان نمود و اميد است كه «استون» رسالت سنگيني را كه بردوش گرفته به نحو احسن به اتمام و اكمال برساند. باز جاي خوشحالي است كه همراه با تولد استون ، سيل رحمت هاي الهي به سوي سرزمين خشك و خشن بلوچستان سرازير گشت و پس از 8 سال خشكسالي متوالي كه زندگي مردم صبور بلوچ را فلج كرده ، اقتصاد ناچيز متكي به كشاورزي و دامپروري آنان را درهم كوبيده و سيل گسترده مهاجرت روستائيان و عشاير به شهرها را سبب گرديده بود، زمين بارديگر نفس كشيد و گرماي دمِ و آن نوازش قطرات پر بركت باران ، اميدي تازه در مردم ايجاد گرد و بار ديگر كودكان معصوم بلوچ سرسبزي را ديدند و لطافت باران را حس كردند و اين چيزي نبود جز تحقّق آرزوي نماينده فقيد بلوچستان شادروان مهندس مسعود هاشمزهي (رح) كه همواره مسئولين دولت را براي دلجويي از مردم مصيبت ديده از خشكسالي هاي اخير فرا مي خواند، هر چند مسئولين بي مهري كرده و اين مردم صبور را در تقابل نفسگير با طبيعت خشن تنها گذاشتند . اما بار ديگر اين طبيعت سركش هر چند با از بين بردن امكانات مادي و اقتصادي مردم ، نتوانست روح بلند و تسليم ناپذير مردان و زنان بلوچ را تسخير كند و در اين جدال نابرابر در مقابل آنان زانو به زمين زد و اينك اين همان كوير خشك و سوزان بلوچستان است كه قدمگاه مردان و زنان سخت كوش بلوچ را كه مسرور از سربلندي در اين امتحان طاقت فرسايند ، با سبزه اي به لطافت حرير فرش كرده و در مقابل آنان سر تسليم فرود آورده است . نكته اي ديگر ، كه جاي بحث دارد ، سفر خانم دكتر كارينا جهاني، دكتراي زبان شناسي و استاد دانشگاه اوپسالاي سوئد به بلوچستان است كه واقعاَ زحمات ارزنده ايشان به عنوان يك غير بلوچ براي زنده نگه داشتن زبان و ادبيات بلوچي و شناساندن آن با مطالعات و تحقيقات علمي گسترده، شايسته تقدير و تشكر است، اما اين رسم ميهمان نوازي و ميزباني ايراني ها نبود كه دانشگاه بزرگ سيستان و بلوچستان كه ميزبان ايشان بود و چند سند همكاري را نيز توسط ايشان با دانشكاه اوپسالا امضاءكرد،    

 سخنراني علمي ايشان را در يك اتاق 30 متري برگزار كند كه جمع كثيري از مراجعه كنندگان نتوانند در اين مراسم شركت نمايند. ايشان كم شخصيتي نبود، ايشان فردي مطرح و تنها متخصص خارجي زبان بلوچي در سطح بين‌المللي است . ايشان كسي است كه بهترين سالهاي عمرشان را صرف مطالعه و تحقيق بر روي زبان هاي ايراني كرده است ، آيا حقش بود كه اينگونه جوابگوي زحماتش باشيم؟! كه شايسته است مسئولين محترم دانشگاه در اين گونه موارد مديريت و برنامه ريزي بيشتري به خرج دهند . همچنين جاي تأسف است كه امروزه با درك واقعيت خطر نابودي اين زبان ارزنده باستاني و كهن ايران زمين ، هيچگونه اقدام بازدارنده اي نه از سوي خود بلوچ زبانان (منظور بلوچ زبانهاي ايران است كه لهجه هاي آنان بيشتر توسط زبان فارسي تهديد مي شود) و نه از سوي دولت و مجامع علمي صورت نمي گيرد . سالهاست بحث دادن مجوز براي تدريس زبان و ادبيات بلوچي در مدارس و دانشگاهاي مناطق بلوچ زبان ايران مطرح است ، اما هنوز متأسفانه با وجود تصريح قانون اساسي براي تدريس زبانهاي محلي در كنار زبان رسمي كشور، هيچگونه اقدامي در اين زمينه صورت نگرفته است !! كه تحقق اين امر ميسر نخواهد شد، مگر با بوجود آمدن يك تحرك و پويايي در خود بلوچ زبانها كه از همه ابزارها براي حفظ و صيانت از زبان مادريشان تلاش نموده و اين امانت گرانبها را كه ميراث ارزنده گذشتگان ماست و هويت ما وابسته به آن است ، عيناً به نسل هاي آينده منتقل نمايند.

.
 

 

 دس دوچ كه كلمه ي مترادف آن را در زبان فارسي دست دوز يا هر آنچه بادست دوخته مي‌شود مي گويند

 و عبارتست از كارهاي دست دوزي كه با كمك دستاني توانا و فكر خلاق هنرمندان بر عرصه يك پارچه جاودانه مي گردد و آنچه از اين رهگذر بر جاي مي ماند فقط حاصل ذوق ، سليقه ، ابتكار و استعداد قابل تحسين هنرمندان اين ديار است و همچنين از ديگر صنايع دستي زنان هنرمند بلوچ حصير بافي ، پرده بافي، قالي بافي، سكه دوزي  ودكمه دوزي را مي توان نام برد سوزن دوزي به شيوه اي اصيل و قديمي ، هنري است كه فقط توسط دستاني هنرمند و به ديار سوزن  ونخ تعلق دارد  وشكل مي گيرد و قلمرو آن رابا ماشين و چرخ و …. سرو كاري نيست اين هنر ارزشمند  وقابل تحسين در خانه هايي تنيده شده از الياف درخت خرما و در كنار فاميل و خانواده اي گرم و يا در هم نشيني هاي خانوادگي و عشيره اي پاي به عرصه حيات مي نهد.

سوزن دوزي را مي توان عصاره درد دل هاي زنانه و بازتاب خاطرات تلخ و شيرين قومي در طول تاريخ بر شمرد كه خود آميزه اي ذهني از آهنگ و ريتم حركت دست ها است كه منجر به پديد آمدن آثاري جاندار و جاودانه بر تار و پودي سرد و بي روح مي گردد در تمامي خطه بلوچستان و در تمام شهرها و روستاهاي دور افتاده اين سرزمين مي توان زنان  ودختران هنرمندي را ديد بدون اين كه برايشان طرحي را رسم كرده باشند ، با انتخاب نخ و پارچه طرح ها و نقش هايي جسورانه و بديع مي‌آفرينند. طرح ها  ونقش هايي كه برآيند سنتي هزاران ساله مي‌باشد با كنار هم چيدن اين طرح ها آثاري متفاوت پديد مي آيد . سوزن دوز بلوچ با استفاده از تركيب رنگ ها نقش گل ها و بوته هايي كه در انديشه و خيالش زاده مي شود ، آنها را مي پرورد و به تكامل مي رساند  واثري زيبا مي آفريند  وآدمي متحير از آن است كه اين همه در كجا ، چگونه و توسط كدامين ذهن پويايي پديد آمده و شكل گرفته و زينت بخش محفل گرم سوزن و نخ و پارچه گرديده است . هنرمند بلوچ مي كوشدتا واقعيات زندگي محيط اطراف مردم منطقه و باورهاي قومي خويش را در آثارش منعكس  وبدين صورت جاودانه كند . هنرمندان از موجودات و حيواناتي كه هر روز باآنان سر و كار دارند  وجزئي از زندگي آنان هستند ، نقش مي زنند حيواناتي چون بز كه عمده ترين وسيله براي امرار معاش خانواده سوزن دوز است ، شتر حيوان صبوري كه يار جدا ناشدني مردم منطقه است و نعمتي خدادادي كه در سفال كلپورگان ماندگار شده است ، عقرب، مار و .. كه از نقوش رايج در بلوچستان مي باشد به هر حال نقوش بلوچستان الهام گرفته از حيوانات و گياهاني بوده كه به مرور دستخوش تغييرو تحول گذشته و به صورت اشكال هندسي ماندگار شده اند كه اين خود نيز از ويژگي هاي طرح‌ها و نقش هاي قديمي اصيل بلوچستان است.